El Bileği Artroskopisi: Nedir? Avantajları ve Riskleri
El bileği artroskopisi, küçük kesilerden kamera ve özel cerrahi aletlerle uygulanan kapalı bir ameliyat yöntemidir. TFCC yırtıkları, bağ yaralanmaları ve seçilmiş el bileği hastalıklarının tanı ve tedavisinde başarılı sonuçlar sağlayabilir.
İçindekiler:
El Bileği Artroskopisi Nedir?
El bileği artroskopisi, el bileği eklemi içerisindeki birçok hastalığın tanı ve tedavisinde kullanılan kapalı cerrahi yöntemlerden biridir. Bu teknikte büyük bir cilt kesisi yapılmaz. Bunun yerine el bileği çevresinde açılan birkaç milimetrelik giriş noktaları kullanılarak eklem içerisine kamera ve özel cerrahi aletler yerleştirilir.
Artroskop sayesinde eklemin iç yapıları büyütülerek ayrıntılı şekilde görüntülenebilir. Aynı seansta tespit edilen problemlere müdahale edilmesi de mümkündür. Günümüzde özellikle bağ yaralanmaları, TFCC yırtıkları, bazı kıkırdak lezyonları ve seçilmiş el bileği hastalıklarında başarılı şekilde uygulanmaktadır.
El bileği, ön kol kemikleriyle küçük el bileği kemiklerinin oluşturduğu birden fazla eklemden oluşur. Artroskopi sırasında ön kol kemikleriyle el bileği kemikleri arasındaki eklem veya küçük kemiklerin iki sırası arasındaki eklem incelenebilir. Hangi bölümün değerlendirileceği, ağrının yerine ve şüphelenilen yaralanmaya göre belirlenir. Örneğin küçük parmak tarafında ağrısı olan bir hastada TFCC incelenirken, düşme sonrası el bileği sırtında ağrısı olan bir hastada kemikler arasındaki bağlar öncelikli olabilir.
Kamera görüntüsü, kıkırdak yüzeylerin ve bağların doğrudan incelenmesini sağlar. Cerrah, ince bir muayene aletiyle bağın sağlamlığını veya yırtık dokunun hareket edip etmediğini değerlendirebilir. Bu bilgi, görüntüleme bulgularının tedavi planına nasıl yansıyacağını belirlemeye yardımcı olur.
El Bileği Artroskopisi Nasıl Yapılır?
El bileği artroskopisi, standart ortopedik cerrahi ekipmanlarından farklı olarak özel ve oldukça ince artroskopik sistemler gerektirir. Bu nedenle deneyim ve uygun teknik donanıma sahip merkezlerde uygulanması gereken özellikli bir cerrahidir.
Ameliyat öncesinde el bileği özel bir traksiyon sistemi ile kontrollü şekilde çekilerek eklem aralığı genişletilir. Böylece eklem içerisindeki yapıların daha güvenli şekilde görüntülenmesi ve cerrahi işlemlerin rahat uygulanması sağlanır.
Cerrah tarafından planlanan bölgelere küçük portaller açılır. Bu girişlerden birinden kamera ilerletilirken diğerlerinden mikro cerrahi aletler kullanılarak gerekli işlem gerçekleştirilir. Ameliyat boyunca eklem içerisi özel sıvılar ile doldurularak görüş kalitesi artırılır.
Traksiyon, el bileği kemikleri arasındaki dar alanda kameranın ve aletlerin hareket edebilmesi için geçici bir çalışma alanı oluşturur. Portal yerleri belirlenirken el bileğinin kemik çıkıntıları ve tendonları referans alınır. Giriş noktalarının seçimi, ulaşılmak istenen eklem bölümü kadar çevredeki sinirlerin ve tendonların korunması açısından da önem taşır.
Cerrah, eklem yüzeylerini ve bağları belirli bir sırayla değerlendirir. Gerektiğinde kamera farklı bir portale alınarak aynı bölge başka bir açıdan incelenir. Kıkırdakta hasar görülürse bunun yeri ve yaygınlığı, bağ yaralanması saptanırsa dokunun sağlamlığı ve kemikler arasındaki hareket değerlendirilir. Bu bulgular, planlanan işlemin kapsamını ameliyat sırasında değiştirebilir.
El Bileği Artroskopisinin Avantajları
Her el bileği hastalığında artroskopik tedavi uygun olmayabilir. Ancak doğru seçilmiş hastalarda açık cerrahiye göre önemli avantajlar sağlayabilir.
Büyük cilt kesileri yapılmadığı için çevre yumuşak dokular daha az etkilenir. Bunun sonucunda ameliyat sonrası ağrı genellikle daha hafif olur ve yara iyileşmesi daha konforlu ilerler.
Eklem çevresindeki dokular daha iyi korunduğu için yapışıklık gelişme riski azalabilir. Bu durum, el bileği hareketlerinin korunmasına ve rehabilitasyon sürecinin daha rahat ilerlemesine katkı sağlar. Günlük yaşama dönüş süresi de birçok hastada açık cerrahiye göre daha kısa olabilmektedir.
Yöntemin bir başka avantajı, dar eklem alanındaki küçük yapıların büyütülmüş görüntü altında incelenebilmesidir. Özellikle bir bağın kısmen yırtılıp yırtılmadığı, eklem yüzeyindeki kıkırdağın durumu veya serbest bir parçanın hareket sırasında takılma yapıp yapmadığı doğrudan değerlendirilebilir. Ameliyat öncesinde birlikte bulunabileceği düşünülen sorunlar da aynı seansta incelenebilir.
İyileşme süresi, cilt girişlerinin boyutuyla birlikte eklem içinde yapılan işleme bağlıdır. Küçük bir serbest parçanın çıkarılmasından sonra daha erken harekete izin verilebilirken bağ veya TFCC onarımı yapılan hastalarda dokunun tutunması için daha uzun koruma gerekebilir. Bu nedenle aynı yöntemle ameliyat edilen iki hastanın işe veya spora dönüş süresi farklı olabilir.
El Bileği Artroskopisinin Riskleri
Tüm cerrahi girişimlerde olduğu gibi el bileği artroskopisinin de bazı riskleri bulunmaktadır. Ancak uygun hasta seçimi ve deneyimli cerrahlar tarafından uygulandığında bu risklerin görülme oranı düşüktür.
Portal girişleri sırasında el bileği çevresindeki yüzeyel duyu sinirlerinde geçici veya nadiren kalıcı yaralanmalar gelişebilir. Bunun dışında kanama, enfeksiyon, eklem sertliği, ameliyat sırasında kullanılan sıvının çevre dokulara sızmasına bağlı geçici şişlik ve nadiren hareket kısıtlılığı görülebilecek komplikasyonlar arasında yer alır.
Duyu sinirlerinin etkilenmesi, giriş noktası çevresinde veya elin belirli bir bölümünde uyuşma, karıncalanma ya da hassasiyet şeklinde hissedilebilir. Kontrollerde bu yakınmaların yeri ve zaman içinde azalıp azalmadığı değerlendirilir. Sertlik geliştiğinde ise şişlik, ağrı, eklemin ne kadar süre korunduğu ve ameliyat öncesindeki hareket açıklığı birlikte gözden geçirilir.
Ameliyattan sonra giderek artan kızarıklık, yara akıntısı, ateş veya ilk günlere göre belirgin biçimde artan ağrı gelişirse cerrahi ekiple iletişime geçilmelidir. Parmaklarda yeni başlayan solukluk, soğukluk veya belirgin duyu kaybı da gecikmeden değerlendirilmelidir. İlk kontroller, hem yaranın durumunu hem de parmak hareketlerini ve dolaşımı izlemek için önemlidir.
El Bileği Artroskopisi Ameliyatı
El bileği artroskopisi hem tanısal hem de tedavi amacıyla uygulanabilen gelişmiş bir cerrahi yöntemdir. Bazı hastalarda yalnızca eklem içerisindeki problemin kesin olarak ortaya konulması amacıyla uygulanırken, birçok hastada aynı seansta tedavi de gerçekleştirilebilir.
Ameliyat sırasında açılacak portal sayısı ve yerleşimi yapılacak işleme göre değişir. Artroskop yardımıyla eklem içi ayrıntılı şekilde değerlendirilir ve gerekli cerrahi müdahaleler özel mikro aletlerle gerçekleştirilir.
TFCC tamiri, bağ yaralanmaları, serbest cisimlerin çıkarılması, sinovit temizliği ve bazı kıkırdak problemleri artroskopik yöntemle tedavi edilebilen durumlar arasında yer alır.
TFCC yırtıklarında yapılacak işlem, yırtığın yerine ve eklem dengesini etkileyip etkilemediğine göre seçilir. Merkezdeki bazı yırtıklarda hareketi engelleyen hasarlı doku temizlenebilir. Ulnaya tutunma bölgesinden ayrılan ve eklemde gevşekliğe yol açan yırtıklarda ise onarım gündeme gelebilir. Bağ yaralanmalarında da bağın kısmen veya tamamen kopmuş olması ve el bileği kemiklerinin dizilimi tedavi seçimini etkiler.
Seçilmiş eklem içi el bileği kırıklarında artroskopi, kırık parçaları düzeltilirken eklem yüzeyinin uyumunu doğrudan kontrol etmeye yardımcı olabilir. Aynı sırada eşlik eden bağ veya TFCC yaralanmaları da değerlendirilebilir. Bazı hastalarda artroskopi, kırık tespiti ya da bağ onarımı için gereken açık cerrahiyle birlikte uygulanabilir.
El Bileği Artroskopisi Öncesi
Cerrahi kararı verilmeden önce hastanın şikâyetleri ayrıntılı olarak değerlendirilir. Fizik muayenenin ardından gerekli görülen röntgen, MR ve diğer görüntüleme yöntemleri incelenerek ameliyat planı oluşturulur.
Hastanın beklentileri, günlük yaşamı ve yapılacak cerrahinin sağlayacağı faydalar ayrıntılı olarak konuşulur. Aynı zamanda olası riskler hakkında bilgi verilerek hastanın süreç hakkında bilinçli karar vermesi sağlanır.
Cerrah, uygulanacak girişimlere göre kullanılacak portal noktalarını ve gerekli artroskopik ekipmanları ameliyat öncesinde planlar.
Muayenede ağrının el bileğinin hangi tarafında olduğu, kavrama veya döndürme sırasında artıp artmadığı ve takılma ya da güvensizlik hissinin eşlik edip etmediği sorgulanır. Daha önce geçirilmiş kırıklar, ameliyatlar ve uygulanan tedaviler de gözden geçirilir. MR’da görülen bir değişikliğin hastanın ağrısıyla ilişkisi, muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilir. Böylece ameliyatla hangi şikâyetin giderilmesinin hedeflendiği netleştirilir.
Planlama sırasında ameliyattan sonra ne kadar süre atel gerekebileceği ve el kullanımının hangi aşamalarda artacağı da görüşülür. Örneğin gün boyunca el aleti kullanan bir kişinin işe dönüş planı, masa başında çalışan bir kişininkinden farklı olabilir. Hastanın baskın eli, yaptığı iş ve düzenli olarak katıldığı sporlar bu görüşmede dikkate alınır.
El Bileği Artroskopisi Sonrası
Ameliyat sonrasında uygulanacak tedavi programı yapılan işlemin kapsamına göre değişiklik gösterir.
Yalnızca tanısal amaçla gerçekleştirilen artroskopilerden sonra genellikle birkaç gün süreyle el bileğini destekleyen kısa süreli bir atel kullanılır. Daha sonra kontrollü hareket egzersizlerine başlanır ve zamanla güçlendirme çalışmaları eklenir.
TFCC tamiri, bağ onarımı veya kırık tespiti gibi daha kapsamlı cerrahilerde ise el bileğinin belirli bir süre hareketsiz kalması gerekir. İyileşme tamamlandıktan sonra fizik tedavi programı ile eklem hareket açıklığı, kas kuvveti ve el fonksiyonlarının güvenli şekilde yeniden kazanılması hedeflenir. Erken dönemde planlı rehabilitasyon uygulanması, tedavinin başarısını doğrudan etkileyen en önemli basamaklardan biridir.
İlk dönemde pansumanın korunması, şişliğin kontrolü ve izin verilen hareketlerin sürdürülmesi önemlidir. El bileği atelle korunurken, cerrahın uygun gördüğü olgularda parmakların kontrollü biçimde bükülüp açılması teşvik edilebilir. TFCC veya bağ onarımından sonra el bileği hareketlerinin yanı sıra ön kolu döndürme hareketinin de bir süre sınırlandırılması gerekebilir.
Takipte ağrının seyri, el bileğinin bükülme ve açılma derecesi, ön kolun dönme açıklığı ve kavrama gücü değerlendirilir. İlk hedefler arasında yazı yazmak, yemek yemek veya kişisel bakım sırasında eli rahat kullanabilmek yer alabilir. Kuvvetli kavrama, ağır kaldırma, el üzerine dayanma ve raket sporları gibi el bileğine daha fazla yük bindiren faaliyetlere dönüş daha sonra planlanır. İlerleme hızı, onarılan dokunun iyileşmesine ve el bileğinin artan yüke verdiği yanıta göre belirlenir.
Yazar: Doç. Dr. Mehmet Baydar
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı


